مردم تاجیکستان برای خواندن و نوشتن از شیوهی نگارش سیریلیک استفاده میکنند که به آن خط تاجیکی میگویند. این شیوه نگارش در خارج از تاجیکستان را خط روسی مي گويند .
قبل از انقلاب شوري سابق خط مردم تاجیکستان فارسی بود. سپس تاجیکان برای مدتی از خط لاتین استفاده کردند. بعد از رایج شدن خط سیریلیک در روسیهی بعد از انقلاب، استفاده از این خط بمرور در تمام کشورهای وابسته به اتحاد شوروی اجباری گردید و در تاجيكستان هم خط سيرليك بعنوان فرهنگي وارداتي بر تاجيكها تحميل شد و خط زبان مادري شان بزور تغيير يافت .
از آن به بعد مردم تاجیکستان و میلیونها مردم در کشورهای گوناگون از این خط بعنوان شیوهی نگارش رسمیشان استفاده میکنند .
در سالهاي اخير عده اي از فرهنگيان و پارسي دوستان تاجيك كمپين هاي براي واپس جايگزيني پارسي بر سيريليك براه انداختند كه با مخالفت امام علي رحمان رييس جمهور تاجيكستان مواجه شد.
وی اعلام کرد که دولت قصد ندارد در آیندهای نزدیک الفبای کشورش را تغییر دهد.
قبل از آنکه رئیس جمهور در این خصوص صحبت کند، در محافل تاجیکستان بحث گستردهای درباره گذشتن از خط سیریلیک به فارسی ایجاد شده بود و شخصیت های علمی در مطبوعات بطور گسترده درباره این موضوع نوشته بودند. متاسفانه در تاجیکستان، حتی یک نشریه هم با خط و الفبای فارسی منتشر نمیشود. بسیاری از شخصیتهای فرهنگی و ادبی تاجیک خط و الفبای سیریلیک روسی را که زبان فارسی تاجیکی هم اکنون به آن نوشته میشود، خطی تحمیلی بر ملت خود میشمارند و آن را سبب وابستگی بیشتر تاجیکستان به روسیه قلمداد میکنند. آنها میگویند خط سیریلیک مانع رشد زبان شده است.
اما واقعيت اين است كه نسل هاي آينده سردمداران نظامهاي سياسي سه كشور فارسي زبان در دهه هاي اخير را نفرين خواهند كرد .
امروزه كشورهاي اروپايي به هويتي واحد ، پول واحد ، اقتصاد واحد و فرهنگ و هويت واحد شان افتخار مي كنند. اما در تاجيكستان اين سرزمين رودكي و مهد پارسي كهن ، بازيهاي سياسي آنقدر فرهنگ و تمدن شان را مورد هجوم قرار داده كه حتي زبان و خط اين بزرگترين سند هويت ملت را هم تغيير داده اند.
از اين هم نگذريم كه در گذشته سياست تفرقه بيانداز و حکومت کن استالين نيز باعث آن شد که بيشترين بخش سرزمين تاجيکها امروزه در ازبکستان باشد.
کشورهای فارسی زبان در طول تاریخ تشکیل خود نتوانستند یا نخواستند روابط نزدیکی با هم داشته باشند. این مخالفت ها به خاطر این بوده که ایران همواره خواسته است تا سردمدار زبان فارسی باشد و نقش دو کشور دیگر را کمرنگ سازد. بحران در افغانستان هم بخش دیگر مشکل بوده است در کنار همه اینها عدم توجه حکومتهای حاکم در این سرزمینها به مشترکات زبانی و فرهنگی بین خود از مهمترین دلایل دوری سه کشور فارسی زبان از هم بوده است و عدم اتحاد اين سه كشور باعث شده است هويت ، خط و فرهنگ شان مورد هجوم قرار بگيرد.
اما نسل جديد جوانان در ايران و افغانستان در سالهاي اخير فرهنگ و رسوم افغانها و ايرانيها روز بروز بيش از پيش به هم نزديك مي شوند و يكي از بزرگترين دلايل آن يكسان بودن خط نگارشي اين دو كشور است – بخصوص اينكه اخيرا اينترنت بعنوان بزرگترين وسيله ارتباط فرهنگها با يكديگر رابطه ي فرهنگيان افغان و ايراني را بيش از پيش به هم نزديك تر ساخته است.
جوانان افغان روزانه با دهها سايت فارسي ايراني وجوانان ايراني نيز با دهها سايت فارسي افغانستان ارتباط برقرار مي كنند . دانشنامه هاي چون ويكي پديا را با هم مي سازند ، در سايتهاي مانند فيس بوك و تويتر و بخش هاي ارتباطي بي بي سي و دهها سايت ديگر در موارد گوناگون با يكديگر بحث مي كنند ولي در اين ميان خبري از همزبانان تاجيك مان نيست. صرف يك نگارش وارداتي و تحميلي موجب شده استتا اين فاصله عميق بميان بيايد.
در كتابخانه هاي افغانستان صدها هزار نسخه كتاب از نويسنده گان بزرگ فارسي زبان ايراني مانند سروش و شيريعتي و شاعراني مانند مهدي سهيلي – سهراب سپهري – پروين اعتصامي – سعدي – حافظ و غيره … يافت مي شود و بر عكس آن در ايران نيز كتابهاي شاعران افغان – مانند كاظم كاظمي – استاد خليلي – جامي و غيره بر تارك كتابخانه هاي شان مي درخشند.
آواز خوانان دو كشور از اشعار شاعران يكديگر براي نماهنگ هاي شان انتخاب مي كنند ولي باز در اين ميان خبري از همزبانان تاجيك مان نيست.
ملتهاي دو كشور از وضعيت سياسي ، اجتماعي و فرهنگي يكديگر بيش از همه باخبرند و بزرگترين دليل نيز يكسان بودن خط نگارشي دو كشور است.
ما جوانان افغان و ايراني از مسوولين كشور برادر و دوست خود تاجيكستان جدا مي خواهيم تا در راستاي نزديكي فرهنگ و تمدن ديرينه ي دو كشور براي تغيير خط و واپس برگرداندن هويت تاريخي مردم تاجسكستان همت نموده و موجبات نزديكي نسل هاي آينده را فراهم نمايند تا باشد رودكي و مولاناي بلخ و سعدي و حافظ بار ديگر نماد يك فرهنگ مشترك گردند.
مخالفم، خط تاجیکی اگرچه برای ما سخت است اما مزیت های زیادی نسبت به خط عربی ما دارد. از جمله اینکه در آن حروف صدادار ثبت میشود. از این گذشته تغییر خط هزینه زیادی دارد و به بی سواد شدن بسیاری می انجامد. تصورش را بکنید تمام کتاب های کتابخانه های تاجیکستان باید به خط الکن عربی تبدیل شوند.
تاجیکان حداقل می توانستند خط خود را لاتین کنند که هم برای دیگر فارسی زبانها قابل فهم باشد هم معایب خط عربی را نداشته باشد همانگونه که کشورهای ترک منطقه انجام دادند.